1608 (VERKOCHT) – Coolhaes’ gereformeerde almanak; gezuiverd van heidense en paapse abuizen (Gouda, 1608)

1608 (VERKOCHT) – Coolhaes’ gereformeerde almanak; gezuiverd van heidense en paapse abuizen (Gouda, 1608)

Artikelnummer: 80 Categorie:

Beschrijving

Volledige titel: Specimen ofte monster eens christelijcken calenders ofte almanac (gezuyvert zijnde van alle heydensche ende papistische abuyzen) zoo diezelve van begin der werrelt in der prophetischer ende Apostolischer kercken geuseert/en gebruyckt is woorden opt Iaer onzes Heeren 1608

Auteur: Coolhaes, Caspar (1536-1615)

Uitgave jaar en drukker: 1608, Migoen, Iacobus (Gouda)

Bijzonderheden: Dit werkje bestaat uit acht pagina’s, in feite twee vellen van modern A4-formaat. De twee vellen zitten los van elkaar, één touwtje is binnenin nog zichtbaar. De pagina’s zijn verder in goede staat. Afmetingen: 14 x 18,5 x 0,2 (8 blz)

Toelichting: Dit werkje betreft een ‘gereformeerde’ almanak uit 1608. Almanakken waren vanaf de Middeleeuwen zeer populaire ‘kalenders’ met veel extra informatie, bijvoorbeeld over de heiligendagen of astrologische voorspellingen. Begin 17e eeuw was dit sommige gereformeerde predikers een doorn in het oog, waaronder Caspar Coolhaes (1536-1615). Hij publiceerde in 1608 bij de Goudse drukker Migoen een almanak die ontdaan was van alle ‘heidense en papastische abuizen’. Dit leverde een erg sobere almanak op: slechts acht ‘feestdagen’ bleven over. Hiervan zijn er drie (Jezus’ besnijdenis, bezoek van de wijzen en het opdragen van Jezus’ in de tempel) sindsdien in de gereformeerde traditie weggevallen.

Coolhaes was een van oosprong Duitse prediker, die in 1575 hoogleraar in Leiden werd. In de jaren daarna had hij het veel aan de stok met andere gereformeerde predikanten, met name over de mate van godsdienstvrijheid in de Republiek. Hij werd in 1581 uit zijn ambt gezet, waarna hij een distileerbedrijf runde. Coolhaes wordt door sommigen gezien als inspirator voor de Remonstranten, daar Jacobus Arminius één van zijn studenten was. De strijd over de predestinatie tussen de Remonstranten (o.a. Arminius) en Contra-Remonstranten (o.a. Gomarus) liep tot de Synode van 1618/1619 zowel kerkelijk als politiek hoog op.

Interessante bronnen: (1) KB, ‘Tijd gebonden. Almanakken en kalenders van de Koninklijke Bibliotheek’, 2000, en (2), Gottschalk, ‘Pleading for Diversity: The Church Caspar Coolhaes Wanted, proefschrift, 2016.