1609/11 – Kettingpolemieken: Van Gouda vs Boxhorn & de Van Lansbergens

1609/11 – Kettingpolemieken: Van Gouda vs Boxhorn & de Van Lansbergens

295.00

Artikelnummer: 82 Categorie:

Beschrijving

Volledige titel: Dit werk bestaat uit vier boeken:
(1) Andwoorde Ioannis de Gouda, Priester der Societeyt Iesu, op de medesprake aengaende de Transsubstantiatie met Francisco ende Samuele Lansbergen, ministers tot Rotterdam
(2) De victorievse transsubstantiatie – Ioannis de Gouda priester der Societeyt Iesv over Franciscum ende Samuelem Lansberghens, woordendienaers tot Rotterdam
(3) Ander-half-hondert leughens Henrici Boxhornii woorden-dienaers tot Breda, in sijn venijnich teghen-ghift ghemenght
(4) Port voor den Voor-bode Henrici Boxhornii woorden-dienaers in Breda

Auteur: Gouda, Ioannis van (1571-1630; varianten: Gauda, De Gouda, Gaudae)

Uitgave jaar en drukker: 1609-1611, (1) Trognesius, Joachim (Antwerpen); (2-4) Verdussen, Hieronymus (Antwerpen)

Bijzonderheden: Inhoud van vier boeken met ca 850 pagina’s, bijeengehouden door vier ‘touwtjes’ die voor- en achterkaft verbinden; alles zit nog goed stevig verbonden. Kaft kent wat ruwigheden/beschadigingen, maar ziet er verder goed uit. Van het (dikke) boekblok zelf zitten de eerste 2-3 bladzijden iets losser, de allerlaatste (lege) pagina is helemaal los. Boekblok zit verder stevig in elkaar. Boek (1) bestaat uit titelpagina en ca 271p; Boek (2) heeft etsachtige titelpagina en bestaat uit 270p; Boek (3) bestaat uit titelpagina en 253p; Boek (4) tot slot heeft titelpagina en 62p. Afmetingen: 10 x 16,5 x 5,5 cm.

Toelichting: Boek (1) en (2) maken deel uit van een ‘kettingpolemiek’ van Ioannis Van Gouda (1571-1630; varianten: Gauda, De Gouda, Gaudae) versus vader Franciscus van Lansbergen (1559-1626) en zoon Samuël van Lansbergen (1588-1669). In de periode 1609-1613 verschenen er over en weer in totaal acht boeken (drie om vijf), waarvan dit delen twee en vijf in de serie zijn. De Van Lansbergens waren beide gereformeerd predikant in Rotterdam. Binnen deze kerk waren ze aanhangers van de Remonstrantse leer (Arminianen), wat ze uiteindelijk de kop kost. Nadat de Contra-Remonstranten de overhand krijgen worden ze beiden in 1619 door de Gereformeerde synode uit hun ambt ontheven. Zover is het ten tijde van de polemiek met Van Gouda echter nog niet. Van Gouda werd in Utrecht geboren, maar verkeerde vooral in de Zuidelijke Nederlanden. Hij trad rond 1588 toe tot de (Katholieke) orde der Jezuïten en verbleef van 1604-1613 in Antwerpen. In deze periode had hij het, als onderdeel van de Katholieke Contrareformatie, geregeld aan de stok met de Gereformeerden/ Protestanten uit de Noordelijke Nederlanden. Van Gouda was een scherpe redenaar en hij was actief met zogeheten ‘controverse-conferenties’, waarbij verbaal de theologische degens werden gekruist over belangrijke geschilpunten tussen Katholieken en Protestanten. In juni 1609 waren vader en zoon Van Lansbergen in Antwerpen aanwezig bij een dergelijk dispuut; het onderwerp betrof de eucharistie en transubstantiatie. Dit lokte de kettingpolemiek uit. Boek (1) omvat het ‘Antwoorde Ioannis de Gouda’ uit oktober 1609, de tegenreactie van Van Gouda op het ‘Ghesprec over de leere, vande transubstantiatie’ van de Van Lansbergens in augustus 1609. (Boek (2) is de vijfde in de serie, weer door Van Gouda. Van Gouda is fel en speelt, nu alle inhoudelijke geloofsargumenten wel zijn uitgewisseld vrij sterk op de persoon (“onkunde, ketterij, leugens, laster, etc.”). Gebruikte bron: ‘Controversen in Context’ (2014), Joep van Gennip.

Boek (3) en (4) zijn van een jaar later (1611), maar ook onderdeel van een felle polemiek, dit keer tussen Van Gouda en de Bredase predikant Henricus Boxhorn (1545-1631). Zij hadden elkaar in 1609 getroffen bij een preek van Van Gouda over ‘heiligenverering’. Kennelijk gaf dit aanleiding voor discussie, want boek (3) en (4) verschijnen in 1611, terwijl min of meer gelijktijdig in 1610/1611 ook twee publicaties van Boxhorn verschijnen, waar hij spreekt over de ‘Anti-pater Gouda’ (1611). De hele polemiek loopt van 1610-1614 en omvat dertien publicaties, zes door Van Gouda, zeven door Boxhorn. Gebruikte bron: ‘Controversen in Context’ (2014), Joep van Gennip, zie p. 118.